Tiêu điểm cải cách tư pháp: Tòa án khu vực "gỡ rối" tranh chấp hôn nhân xuyên biên giới

Sự kiện này không chỉ khép lại một tranh chấp pháp lý phức tạp mà còn là "phát súng hiệu" khẳng định năng lực của mô hình Tòa án nhân dân khu vực trong bối cảnh thực thi Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024 và Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15 về việc thành lập Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân khu vực; quy định phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ của Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân khu vực.

Bước chuyển mình về thẩm quyền xét xử trong nhiều thập kỷ, các vụ việc dân sự, hôn nhân gia đình "có yếu tố nước ngoài" luôn được xem là thẩm quyền riêng của Tòa án nhân dân cấp tỉnh (theo Điều 35 và 37 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015). Quy định này xuất phát từ yêu cầu cao về năng lực ủy thác tư pháp và trình độ ngoại ngữ, nhưng vô hình trung đã tạo ra "điểm nghẽn", gây quá tải cho Tòa án cấp trên và kéo dài thời gian chờ đợi của người dân, đặc biệt tại các địa bàn rộng lớn như Đắk Lắk. Tuy nhiên, từ ngày 01/7/2025, cục diện này đã thay đổi căn bản. Thực hiện Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Tòa án nhân dân khu vực 1 tỉnh Đắk Lắk được thành lập trên cơ sở kế thừa và mở rộng thẩm quyền từ Tòa án nhân dân Thành phố Buôn Ma Thuột. Với vị thế pháp lý mới, Tòa án khu vực được trao quyền xét xử sơ thẩm các vụ án có yếu tố nước ngoài, hiện thực hóa chủ trương đưa công lý đến gần dân hơn và giảm tải áp lực cho Tòa án tỉnh.

Vụ án vừa được hòa giải thành công là minh chứng sống động cho tính ưu việt của mô hình mới. Đối mặt với một vụ ly hôn có yếu tố nước ngoài – nơi rào cản không chỉ là địa lý mà còn là sự bất đồng ngôn ngữ và khác biệt văn hóa pháp lý – Tòa án nhân dân khu vực 1 đã vận dụng linh hoạt cơ chế hòa giải đối thoại.

Điểm sáng của quá trình này là sự tham gia chuyên nghiệp của người phiên dịch. Theo quy định tại Điều 81 Bộ luật Tố tụng dân sự, người phiên dịch không chỉ đơn thuần chuyển ngữ mà còn đóng vai trò là "cầu nối văn hóa". Tại phiên hòa giải, thông qua sự chuyển tải chính xác các thuật ngữ pháp lý phức tạp về quyền nuôi con, phân chia tài sản và nghĩa vụ cấp dưỡng, người phiên dịch đã giúp đương sự nước ngoài hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình theo pháp luật Việt Nam. Sự thấu hiểu này là nền tảng để các bên tìm được tiếng nói chung, chuyển từ tâm thế đối đầu sang đối thoại. Kết quả, một biên bản hòa giải thành được lập, có giá trị pháp lý thi hành ngay lập tức mà không cần qua các thủ tục xét xử phức tạp. Khẳng định năng lực của Tòa án cấp khu vực. Thành công của vụ việc tại Tòa án nhân dân khu vực 1 Đắk Lắk mang lại nhiều ý nghĩa quan trọng:

Một là, tiếp tục khẳng định sự chuyển giao thẩm quyền theo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024 và Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15 là hoàn toàn khả thi và đúng đắn. Tòa án khu vực, với sự đầu tư trọng điểm về nhân lực và cơ sở vật chất, hoàn toàn đủ năng lực xử lý các vụ việc phức tạp mang tính quốc tế.

Hai là, rút ngắn đáng kể thời gian và chi phí tố tụng cho người dân. Thay vì phải di chuyển nhiều lần lên Tòa án tỉnh, người dân tại các khu vực như vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới (như xã Buôn Đôn, xã Ea Súp…) nay có thể giải quyết vụ việc ngay tại Tòa án khu vực.

Ba là, việc tổ chức phiên dịch và hòa giải bài bản cho thấy sự chuyên nghiệp hóa của đội ngũ Thẩm phán và Thư ký Tòa án tại cơ sở, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế tại địa phương có nhiều quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài như Đắk Lắk.

 Sự kiện này là một tín hiệu tích cực, cho thấy hệ thống Tòa án nhân dân khu vực đang vận hành thông suốt, theo đúng lộ trình cải cách tư pháp, trở thành điểm tựa công lý vững chắc và hiện đại cho người dân.