Bàn về ly thân trong giải quyết vụ việc hôn nhân và gia đình

1. Đặt vấn đề

Trong đời sống xã hội, khái niệm “ly thân” từ lâu đã được sử dụng phổ biến để mô tả tình trạng vợ chồng không còn chung sống với nhau nhưng chưa chấm dứt quan hệ hôn nhân về mặt pháp lý. Có thể coi ly thân là khoảng thời gian người vợ hoặc người chồng suy nghĩa, cân nhắc trước khi quyết định hòa giải đoàn tụ hay quyết định ly hôn. Tuy nhiên, hiện nay chưa có văn bản nào quy định cụ thể về ly thân. Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 cũng không đề cập đến khái niệm này. Theo Nghị quyết số 01/2024/NQ-HĐTP ngày 15/01/2024 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, khái niệm “ly thân” đã được nhắc đến như một yếu tố để Tòa án xem xét khi giải quyết vụ việc ly hôn nhưng cũng chỉ dừng lại ở việc đề cập đến chứ chưa có sự giải thích cụ thể.

2. Khái niệm về ly thân

Từ thực tế có thể đi đến cách hiểu: Ly thân là việc vợ chồng không còn chung sống, không cùng thực hiện các nghĩa vụ hôn nhân như chăm sóc, chia sẻ, gắn bó tình cảm lẫn nhau nhưng quan hệ hôn nhân chưa chấm dứt.

Bên cạnh đó, một số nội hàm khác của ly thân cũng cần được xem xét, làm rõ để đưa ra khái niệm một cách chính xác như: phân biệt ly thân với việc vợ chồng không sống chung sống với nhau khác (vợ chồng đi làm xa, đi học tập, chữa bệnh…).

3. Tầm quan trọng của việc xác định tình trạng ly thân

Theo khoản 3 Điều 4 Luật Hôn nhân và gia đình, việc xác định “Hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được” trong đó có tình trạng “vợ, chồng sống ly thân”. Tuy nhiên, khi chưa có hướng dẫn cụ thể, việc đánh giá thế nào là ly thân sẽ mang tính chủ quan, thiếu thống nhất.

Việc xác định tình trạng ly thân có ý nghĩa quan dưới các góc độ:

- Là căn cứ để Tòa án quyết định chấp nhận hay không chấp nhận yêu cầu ly hôn.

- Giúp hạn chế phát sinh các tranh chấp về tài sản, cấp dưỡng… phát sinh trong thời gian vợ chồng không sống chung. Nếu coi ly thân là trạng thái pháp lý thì các quan hệ dân sự được xác lập trong thời gian này có được coi là nghĩa vụ chung hay không?

-  Hiện nay, tình trạng vợ chồng mâu thuẫn nhưng không ly hôn mà chuyển sang ly thân đang trở nên phổ biển. Vì vậy, cần có hướng dẫn về vấn đề này.

4. Kiến nghị, đề xuất

Từ những phân tích trên, người viết đưa ra một số kiến nghị, đề xuất như sau:

- Tòa án nhân dân tối cao cần có văn bản hướng dẫn cụ thể về khái niệm ly thân, tiêu chí để xác định tình trạng ly thân trong giải quyết vụ, việc hôn nhân và gia đình hiện nay.

- Trong tương lai, khi sửa đổi Luật Hôn nhân và gia đình cần xem xét, nghiên cứu bổ sung thêm chế định ly thân, trong đó quy định rõ khái niệm, điều kiện xác định tình trạng ly thân, chấm dứt tình trạng ly thân, quyền và nghĩa vụ của vợ chồng trong thời gian ly thân…

5. Kết luận

Có thể khẳng định rằng việc xây dựng một chế định cụ thể về vấn đề ly thân là yêu cầu cần thiết và phù hợp với điều kiện thực tế của xã hội hiện nay. Người viết rất mong nhận được sự trao đổi, góp ý của quý đồng nghiệp và bạn đọc.

Việt Tiệp – Tòa án nhân dân khu vực 9