“Một số giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của việc thu thập chứng cứ”

Sở dĩ còn tồn tại tình trạng nêu trên là vì:

- Nhiều vụ án mang tính phức tạp, có quá nhiều quan hệ pháp luật cần giải quyết trong một vụ án, nhiều đương sự tham gia và không hợp tác, nhưng ngươc lại, thì lại chưa có cơ chế áp dụng.

- Khó khăn trong việc thu thập chứng cứ, việc cung cấp chứng cứ của mốt số đơn vị, tổ chức còn chậm, một số đơn vị có địa giới hành chính thuộc cấp tỉnh hoặc những vụ việc ủy thác thu thập chứng cứ chưa được đơn vị nhận ủy thác phối hợp thực hiện đúng thời hạn.

- Tài liệu chứng cứ ở nhiều nơi, nhiều đơn vị khác nhau, đến nay một số đơn vị sát nhập và giải thể nên việc xác minh, thu thập chứng cứ rất khó khăn và mất nhiều thời gian.

- Ngoài ra tài liệu, chứng cứ chứng minh cho tư cách khởi kiện, bị kiện của đương sự chưa đầy đủ (Như thiếu CCCD/Số định danh…), dẫn đến khó khăn cho việc thực hiện số hóa và đồng bộ hồ sơ.

- Một số trường hợp đương sự cung cấp tài liệu chứng cứ chưa đầy đủ, Tòa án chưa yêu cầu đương sự cung cấp mà bộ phận thụ lý (Tổ hành chính tư pháp) đã tiến hành thụ lý dẫn đến khi giải quyết vụ án, Thẩm phán phải thu thập rất lâu và mất nhiều thời gian.

- Một số trường hợp Tòa án không tiến hành thu thập tài liệu, chứng cứ ngay từ khi thụ lý mà đợi một thời gian sau đó mới tác nghiệp.

- Khi Tòa án thu thập tài liệu, chứng cứ, thì các cơ quan chuyên môn nêu nhiều lý do khác nhau để kéo dài hoặc trì hoãn việc cung cấp hoặc cung cấp không đủ chứng cứ…

- Tòa án ủy thác chưa sát sao trong việc xác minh tại cơ sở, tiến hành niêm yết thủ tục tố tụng, chưa chủ động sát sao trong việc phối hợp thực hiện ủy thác, không thường xuyên nhắc nhở Tòa án được ủy thác phối hợp thực hiện mà chỉ tiến hành ủy thác. Sau đó, không có động thái nào để phối hợp.

Để khắc phục tình trạng nêu trên và để đảm bảo việc thu thập tài liệu, chứng cứ theo đúng trình tự, thủ tục tố tụng, tôi xin đưa ra một số giải pháp, kiến nghị để nhằm năng cao chất lượng, hiệu quả của việc thu thập chứng cứ trong tố tụng dân sự như sau:

- Cần ban hành quy chế về việc tiếp nhận đơn và kiểm tra kỹ khâu thụ lý, yêu cầu đương sự cung cấp đầy đủ tài liệu, trường hợp không cung cấp được thì yêu cầu nêu rõ lý do và giải trình. Đặc biệt yêu cầu đương sự cung cấp tài liệu chứng cứ chứng minh cho tư cách đương sự, để việc số hóa và đồng bộ hồ sơ được tốt hơn.

- Ngay sau khi thụ lý, Thẩm phán phân công giải quyết vụ án cần nghiên cứu và xem xét các tài liệu cần thu thập và có kế hoạch thu thập cho sớm. Ví dụ như ra Quyết định yêu cầu các cơ quan, tổ chức cung cấp tài liệu chứng cứ. Trong quá trình chờ đợi kết quả các cơ quan, tổ chức cung cấp tài liệu chứng cứ, thì tiến hành các biện pháp thu thập chứng cứ khác như lấy lời khai đương sự, đối chất, xác minh thu thập chứng cứ, tiến hành xem xét thẩm định tại chỗ, định giá tài sản hay trưng cầu giám định…. Việc thu thập chứng cứ phải tiến hành song song và liên tục, tránh việc giao cho Thư ký hoặc Thẩm phán tiến hành thu thập chứng phiến diện, hời hợt và đợi đến khi gần hết thời hạn chuẩn bị xét xử mới thu thập, thì không đảm bảo tiến độ giải quyết vụ án.

- Khi yêu cầu cơ quan, tổ chức cung cấp tài liệu, chứng cứ mà đến hạn chưa cung cấp, thì Tòa án cần xác minh lý do và tiếp tục yêu cầu cung cấp cho đầy đủ và kịp thời.

- Khi ủy thác, Tòa án ủy thác cần theo dõi sát việc ủy thác. Nếu hết hạn ủy thác mà chưa thực hiện, thì cần tiếp tục ban hành văn bản đề nghị, nhắc nhở phối hợp, thực hiện ủy theo đúng quy định.

- Khi các đương sự không hợp tác, Tòa án cẩn đẩy nhanh việc xác minh thu thập chứng cứ tại cơ sở, tiến hành việc tống đạt niêm yết theo thủ tục, để đảm bảo tiến độ giải quyết vụ án, tránh để vụ việc kéo dài quá thời hạn.

- Tăng cường phối hợp liên ngành, cơ quan đoàn thể địa phương.

- Thường xuyên học hỏi, nâng cao kỹ năng và tích lũy kinh nghiệm.

- Kiến nghị hoàn thiện pháp luật sau khi thực hiện việc sát nhập.