Thời hạn, phương thức trả nợ trong hòa giải thành: không nên ghi chung chung

Dưới góc độ nghiên cứu thực tiễn xét xử, người viết cho rằng cách ghi mang tính chất quy chiếu chung chung này chứa đựng nhiều điểm bất hợp lý lớn sau đây:

1. Trái với bản chất của thủ tục "Hòa giải thành"

Bản chất cốt lõi của một phiên hòa giải thành công là các bên phải đạt được sự thống nhất trọn vẹn, không còn bất kỳ nội dung tranh chấp nào bỏ ngỏ. Thời hạn (trả vào ngày nào) và phương thức (trả bằng cách nào) là yếu tố cấu thành bắt buộc của nghĩa vụ tài sản, quyết định trực tiếp đến tính khả thi của thỏa thuận. Việc dùng câu quy chiếu chung chung thực chất phản ánh việc các bên chưa thực sự thỏa thuận xong. Theo quan điểm của người viết, việc công nhận một sự thỏa thuận chưa hoàn thành như vậy là chưa phù hợp về mặt bản chất tố tụng.

2. Tước bỏ quyền tự định đoạt nghĩa vụ chậm trả của đương sự

Theo hướng dẫn tại Điều 13 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, đối với Quyết định công nhận sự thỏa thuận, các nội dung về thời gian trả và mức lãi suất nợ quá hạn (do các bên tự thống nhất hoặc mặc định bằng 150% lãi suất trong hạn) bắt buộc phải nằm trong phạm vi thỏa thuận tự nguyện của đương sự. Việc Thẩm phán ghi nhận chung chung "theo quy định pháp luật" vô hình chung đã bỏ sót quyền thỏa thuận trọng yếu này của người dân, khiến quyết định bị hổng về mặt nội dung pháp lý.

3. Gây khó khăn cho công tác phối hợp thi hành án dân sự về sau

Luật THADS được thiết kế để thi hành các phán quyết đã rõ ràng, không có chức năng "điền vào chỗ trống" cho các nội dung mập mờ của Tòa án. Cơ quan THADS chỉ quy định quy trình hành chính (như thời hạn tự nguyện 10 ngày từ khi nhận quyết định) chứ không thể ấn định ngày trả nợ thay cho đương sự. Khi văn bản của Tòa án không có ngày, tháng, năm cụ thể, Chấp hành viên sẽ thiếu căn cứ pháp lý để xác định mốc thời điểm bên nợ bắt đầu vi phạm "quá hạn". Hệ quả là rất khó tính toán khoản tiền lãi chậm trả và thiếu điểm mốc thời gian làm cơ sở áp dụng các biện pháp thi hành án tiếp theo. Quyền đòi nợ của nguyên đơn vô tình bị kéo dài mà không có mốc chặn dứt điểm.

4. Hành chính hóa quan hệ dân sự tự nguyện

Theo Điều 6 và Điều 7 Luật THADS, sau khi có phán quyết, pháp luật luôn ưu tiên tối đa quyền tự nguyện thi hành án hoặc tự thỏa thuận thi hành án giữa các đương sự (như thay đổi thời hạn, miễn giảm nghĩa vụ). Việc cơ quan nhà nước can thiệp cưỡng chế chỉ là giải pháp bắt buộc cuối cùng. Việc đóng khung câu chữ "theo trình tự thủ tục THADS" vào BBHGT đã mặc định hành chính hóa quan hệ dân sự, làm lu mờ quyền tự nguyện thực hiện nghĩa vụ tự nhiên của người dân hậu phán quyết.

Trên đây là góc nhìn cá nhân của người viết xuất phát từ những vướng mắc trong thực tiễn công tác xét xử. Kính mong các đồng nghiệp, các Chấp hành viên và bạn đọc cùng tham gia thảo luận, chia sẻ thêm kinh nghiệm cũng như các quan điểm trao đổi khác để làm sáng tỏ hơn vấn đề này, góp phần nâng cao chất lượng lập văn bản tố tụng trong giai đoạn cải cách tư pháp hiện nay./.

Bùi Văn Hưng - TAND khu vực 6 – Đắk Lắk