Toà án thụ lý vụ án hay yêu cầu tiếp tục thi hành án khi các bên lập giấy nhận nợ mới sau khi có Quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự?

Trong quá trình thi hành án, ngày 19/11/2020, ông Đ đã thanh toán 543.000.000 đồng. Đối với số tiền còn lại 2.162.000.000 đồng, hai bên lập giấy nhận nợ, trong đó ông Đ cam kết sau hai năm sẽ thanh toán toàn bộ số tiền còn lại và các bên thống nhất không tính lãi trong thời gian gia hạn. Sau đó, ông T rút đơn yêu cầu thi hành án, Chi cục Thi hành án dân sự huyện E ban hành quyết định đình chỉ thi hành án theo yêu cầu của người được thi hành án.

Hết thời hạn cam kết, ông Đ không thanh toán khoản tiền còn nợ. Ông T khởi kiện yêu cầu Tòa án buộc ông Đ thanh toán 2.162.000.000 đồng tiền gốc và tiền lãi do chậm thực hiện nghĩa vụ kể từ ngày 20/11/2022.

Vấn đề cần trao đổi là: Tòa án có thụ lý giải quyết vụ án hay không? Giấy nhận nợ lập trong quá trình thi hành án có làm phát sinh quan hệ pháp luật mới hay không?

* Quan điểm thứ nhất: Tòa án không có căn cứ thụ lý

Quan điểm này cho rằng yêu cầu khởi kiện của ông T thực chất vẫn là yêu cầu thực hiện nghĩa vụ đã được xác định trong Quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự có hiệu lực pháp luật.

Theo khoản 1 Điều 213 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự có hiệu lực pháp luật ngay sau khi được ban hành và có giá trị thi hành như bản án.

Theo điểm c khoản 1 Điều 192 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Tòa án trả lại đơn khởi kiện nếu sự việc đã được giải quyết bằng bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Việc các bên lập giấy nhận nợ chỉ là xác nhận số tiền còn phải thi hành sau khi đã thanh toán một phần, không làm thay đổi nguồn gốc nghĩa vụ. Mặt khác, việc người được thi hành án rút đơn yêu cầu thi hành án chỉ làm chấm dứt việc tổ chức thi hành án theo yêu cầu, không làm mất hiệu lực của Quyết định công nhận sự thỏa thuận. Vì vậy, khi người phải thi hành án không thực hiện cam kết thì người được thi hành án phải thực hiện quyền theo pháp luật về thi hành án dân sự, không thể khởi kiện lại.

* Quan điểm thứ hai: Tòa án có căn cứ thụ lý

Theo quan điểm này, sau khi Quyết định công nhận sự thỏa thuận có hiệu lực pháp luật, các bên đã xác lập một thỏa thuận dân sự mới.

Nội dung của giấy nhận nợ ngày 19/11/2020 không chỉ ghi nhận số tiền còn lại mà còn thể hiện các bên đã sửa đổi cách thức thực hiện nghĩa vụ, bao gồm:

+ Xác định lại số tiền còn phải thanh toán sau khi đã thực hiện một phần nghĩa vụ;

+Gia hạn thời hạn thanh toán thêm hai năm;

+ Thỏa thuận không tính lãi trong thời gian gia hạn;

+Người được thi hành án rút đơn yêu cầu thi hành án trên cơ sở thỏa thuận mới.

Theo Điều 280 Bộ luật Dân sự năm 2015, các bên có quyền thỏa thuận về việc thực hiện nghĩa vụ dân sự. Đồng thời, Điều 357 Bộ luật Dân sự quy định khi hết thời hạn thực hiện nghĩa vụ mà bên có nghĩa vụ không thanh toán thì phải chịu trách nhiệm do chậm thực hiện nghĩa vụ trả tiền.

Bản chất của giấy nhận nợ là sự thỏa thuận sửa đổi việc thực hiện nghĩa vụ dân sự, được xác lập sau khi bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Vì vậy, khi ông Đ vi phạm thời hạn thanh toán mới thì căn cứ phát sinh tranh chấp không còn là hợp đồng vay năm 2015 hay Quyết định công nhận sự thỏa thuận năm 2020 mà là việc vi phạm nghĩa vụ theo thỏa thuận ngày 19/11/2020.

Do đối tượng khởi kiện, căn cứ khởi kiện và quan hệ pháp luật tranh chấp không còn trùng với vụ án trước nên không thuộc trường hợp quy định tại điểm c khoản 1 Điều 192 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

Những vấn đề đặt ra trao đổi nghiệp vụ để giải quyết đối với các vấn đề sau:

1. Tòa án có thụ lý giải quyết vụ án hay không, hay phải trả lại đơn khởi kiện vì tranh chấp đã được giải quyết bằng Quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự đã có hiệu lực pháp luật?

2. Giấy nhận nợ được lập trong quá trình thi hành án, kèm theo thỏa thuận gia hạn thời hạn trả nợ và không tính lãi trong thời gian gia hạn, có được xác định là giao dịch dân sự độc lập làm phát sinh quan hệ pháp luật mới hay chỉ là văn bản ghi nhận việc tiếp tục thực hiện nghĩa vụ theo Quyết định công nhận sự thỏa thuận của Tòa án?

3. Trong trường hợp người được thi hành án đã rút đơn yêu cầu thi hành án và cơ quan thi hành án đã ban hành quyết định đình chỉ thi hành án theo yêu cầu, khi bên có nghĩa vụ vi phạm cam kết mới thì người được thi hành án phải tiếp tục yêu cầu thi hành án theo quyết định đã có hiệu lực pháp luật hay có quyền khởi kiện bằng một vụ án dân sự mới?

4. Trường hợp Tòa án thụ lý giải quyết thì cần xác định quan hệ pháp luật tranh chấp là "tranh chấp hợp đồng vay tài sản", "tranh chấp về nghĩa vụ thanh toán" hay quan hệ pháp luật dân sự khác phát sinh từ thỏa thuận trong quá trình thi hành án?