Trao đổi quy định

1. Đặt vấn đề

Luật Thi hành án hình sự năm 2019 được ban hành nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý cho công tác tổ chức thi hành các bản án, quyết định hình sự của Tòa án, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, đồng thời tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Trong đó, Điều 26 quy định về hồ sơ thi hành án hình sự có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là căn cứ pháp lý và nghiệp vụ xuyên suốt quá trình thi hành án.

Bên cạnh các tài liệu mang tính pháp lý cốt lõi như bản án, quyết định thi hành án, Điều 26 còn quy định một nhóm tài liệu với tên gọi “tài liệu khác có liên quan”. Đây là một quy định mang tính mở, thể hiện sự linh hoạt của nhà làm luật, nhưng trong quá trình áp dụng trên thực tế đã bộc lộ không ít vướng mắc, đòi hỏi cần được trao đổi, làm rõ từ góc độ chuyên môn nghiệp vụ.

2. Khái quát quy định về “tài liệu khác có liên quan” tại Điều 26 Luật Thi hành án hình sự năm 2019

Điều 26 Luật Thi hành án hình sự năm 2019 quy định hồ sơ thi hành án hình sự bao gồm nhiều loại tài liệu khác nhau, trong đó ngoài các tài liệu bắt buộc được liệt kê cụ thể, còn có “tài liệu khác có liên quan”.

Quy định này cho thấy:

- Tính đa dạng, phức tạp và phát sinh của hoạt động thi hành án hình sự;

- Cho phép cơ quan thi hành án bổ sung các tài liệu cần thiết để phục vụ công tác quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án;

- Tránh tình trạng cứng nhắc, bó hẹp hồ sơ thi hành án trong một khuôn mẫu cố định, không đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Tuy nhiên, việc không có định nghĩa, tiêu chí hoặc danh mục cụ thể đối với “tài liệu khác có liên quan” đã tạo ra khoảng trống pháp lý nhất định trong quá trình áp dụng.

3. Thực tiễn xác định và sử dụng “tài liệu khác có liên quan”

Do pháp luật không quy định rõ tiêu chí xác định “tài liệu khác có liên quan”, nên trên thực tế: Mỗi cơ quan,  mỗi địa phương có cách hiểu và áp dụng khác nhau; Cùng một loại hình thi hành án nhưng hồ sơ có thể rất khác nhau về số lượng và thành phần tài liệu; Khó xác định đâu là tài liệu bắt buộc, đâu là tài liệu mang tính tham khảo. Điều này ảnh hưởng đến tính thống nhất trong tổ chức thi hành án (đặc biệt là ủy thác thi hành án hình sự ở mỗi Tòa khác nhau, yêu cầu tài liệu khác kèm theo khác nhau).

Từ thực tiễn nêu trên, có thể đề xuất kiến nghị sau: cơ quan có thẩm quyền cần ban hành hướng dẫn cụ thể hơn về các loại tài liệu được coi là “tài liệu khác có liên quan” trong hồ sơ thi hành án hình sự. Xác định danh mục tài liệu tối thiểu bắt buộc trong hồ sơ thi hành án hình sự.

4. Kết luận: “Tài liệu khác có liên quan” trong hồ sơ thi hành án hình sự theo Điều 26 Luật Thi hành án hình sự năm 2019 là một khái niệm mang tính mở, nhằm bảo đảm hồ sơ thi hành án có thể bao quát đầy đủ các tài liệu cần thiết phát sinh trong quá trình thi hành bản án.

Tuy nhiên, để bảo đảm tính thống nhất trong thực tiễn áp dụng, cần có sự hướng dẫn cụ thể hơn về phạm vi của loại tài liệu này, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan thi hành án hình sự trong việc lập, quản lý và cập nhật hồ sơ thi hành án.

Việc hoàn thiện cơ chế này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thi hành án hình sự, bảo đảm các bản án, quyết định của Tòa án được thực hiện đúng pháp luật và đạt được mục đích giáo dục, cải tạo người phạm tội.

                                                         Vũ Thị Thùy Phương – Thẩm tra viên

                                                                 TAND khu vực 14 – Đắk Lắk